Gwenole Larvol (Treuzkas ar yezh) 👨‍🏫 – Pennad Kaoz

(Br) Penaos plantañ brezhoneg er skolioù divyezhek ? Daoust ha rediañ ar vugale d’ober gant ar yezh ‘zo efedus ? Penaos stummañ gwell ar gelennourien e brezhoneg ha peseurt plas evit un identelezh liammet gant ar yezh ? Gwenole Larvol ‘zo bet mestr skol e-pad pemzek vloaz er skolioù divyezhek ha n’eus pell ‘zo, en deus savet un dezenn war “Penaos treuzkas ar yezh er skolioù divyezhek evit ma vefe implijet e-maez ar skolioù”.

(Fr) Comment réussir à intégrer la langue bretonne dans les écoles bilingues ? Est-ce efficace d’imposer le breton dans les classes ou dans la cour de récréation ? Comment mieux former le corps enseignant en breton et quelle place pour une identité linguistique bretonne à l’école ? Gwenole Larvol a été professeur des écoles en bilingue pendant quinze ans avant de travailler sur sa thèse « Sinon ça restera la langue de l’école… « Favoriser l’appropriation sociolinguistique du breton dans les filières bilingues de l’école élémentaire. »

🎙 Adkavit an abadenn Pennad Kaoz e podkastoù / L’émission en podcast !
👉 Spotify : https://open.spotify.com/episode/3v7HF3deXkNgbZTD3j2WQj
👉 Deezer : https://www.deezer.com/fr/episode/600773252?host=4684541262&deferredFl=1
👉 Apple podcast : https://podcasts.apple.com/fr/podcast/gwenole-larvol-treuzkas-ar-yezh-pennad-kaoz/id1595575768?i=1000644471793

Sous-titres en breton / Istitlet e brezhoneg

👉 Rannoù all / Les autres épisodes : ➞ https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8sFao-5qbBngMwxEJGoU1VZ

**** Lodennoù / Chapitres 👇
👉 00:00 Penaos treuzkas ar brezhoneg ‘ba skolioù divyezhek ?
👉 01:20 Perak sevel un dezenn war ar sujed-se ?
👉 02:55 N’eo ket naturel implij ar brezhoneg ar skol ?
👉 06:05 Penaos kas ar brezhoneg ‘ba ‘r c’hlasoù ?
👉 09:20 Rediañ ober gant ar brezhoneg a ya a-enep
👉 12:30 Pouez an normoù er skol
👉 14:40 Traoù resis evit lakaat ar vugale d’ober gant ar brezhoneg
👉 19:30 Penaos magañ identelezh ar yezh ?
👉 22:00 A-bouez eo komz deus Istor ar yezh
👉 24:00 Roiñ skouerioù ‘zo a-bouez
👉 24:44 Petra eo ur « matrice Narrative » ?
👉 28:40 Ar gwask war ar brezhoneg
👉 31:00 Pazenn ar skolaj
👉 33:00 “Motivation intrinsèque” pe Skouer ar skoubidoù
👉 34:10 Traoù fetis da lakaat er c’hlas
👉 35:05 Teorienn an en dermeniñ
👉 35:50 Penaos lakaat ar gaoz war an identelezh ?
👉 38:00 Pader yezh ofisiel ba bro-Suis !
👉 42:20 Skouer ar C’hanada war an identelezh
👉 45:19 Penaos lakaat ar gerent ‘ba ‘r jeu ?
👉 47:00 Pouez ar gevredigezh evit savetaat ar yezh
👉 50:00 Penaos diskouez an hent ?
👉 52:00 Kudenn stummadur kelennerien divyezhek e skol-veur Brest
👉 57:00 Kas anezhe da live B2
👉 59:29 An diaesterioù stummañ kelennourien divyezhek

**** PROGRAMMOÙ ARALL ▪️ AUTRES PROGRAMMES EN BRETON 👇
4/13 Munud e Breizh (mag de société) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8sBrYHcFw5BSlyBv08XpY2B
An Istor Livet (Les clichés de l’Histoire) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8urPe1BpaO-9wObTfadSXts
Flapakarr (sitcom humoristique bretonne) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8tlGwvAC6FLCSBEXoJ2E6H7
Made e Breizh (Do it yourself en breton) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8tXjw4DOIw2oxp0G_icShk6

**** DESKIÑ AR YEZH ▪️ APPRENDRE LE BRETON 👇
Brezhoneg bemdez (du breton tous les jours) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8sMbVDmo85dM0eLUuLbSnkC
Ar brezhoneg a gan (Se perfectionner en breton) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8ti4hAhHdeUhKK-hXzeoA4k
Troioù lavar (proverbes bretons) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8uIMWiRHEFPZIzAbtmVbYS1
Toutouig (comptines et chansons en breton) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8tbAmZ1e2ctfdYJwPZmy0N_

**** FAMILH HA BUGALE ▪️ FAMILLE & ENFANTS 👇
Tresadennoù bev (Dessins animés en breton) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8uv7qJHjQ1clSEzZWOYSH4u
Diskouez Din (Sports et loisirs des jeunes) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8vQaTphHJB9DWCNdxucJpiA
Kanaouennoù (chansons pour enfants) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8u5iKCcgx9-KTdTmhJiJlq0

**** SEVENADUR ▪️ CULTURE BRETONNE 👇
An deiziataer (L’agenda culturel breton) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8uwmUfy1vWNIrLka7Zz045o
Contes et légendes bretons https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8uFHbOu6hnuda4l0jYyNBuE
Sonerezh (musique bretonne) https://www.youtube.com/playlist?list=PLJCV2EXfMT8vIFEZ0S2ps5zXNFY15unYz

**** Heuliit ac’hanomp ▪️ Suivez-nous 👇
💻 Facebook 👉 https://www.facebook.com/brezhoweb
🐦 Twitter 👉 https://twitter.com/brezhoweb
📸 Insta 👉 https://www.instagram.com/brezhoweb.bwb/
👾 Reddit 👉 https://www.reddit.com/user/Brezhoweb
🎙 Spotify 👉 https://open.spotify.com/show/3jjkk0fOeoBqiJOTh2Oorv
📲 Telegram 👉 https://t.me/brezhoweb

#brezhoneg #PennadKaoz #LangueBretonne

Gwenole Larvol, bet mestr skol e-pad pemzek vloaz, amañ, peurliesañ e-barzh Douarnenez e lec’h m’ emaomp hiziv, ha bet o skrivañ n’eus ket pell ’zo un dezenn, diwar ar bedagogiezh divyezhek er skol, ha gwir eo e vez a-wechoù hag a-lies a-walc’h memes, mistri skol ‘vez kollet ;

Penaos mont en darempred e brezhoneg gant ar vugale er c’hlas, penaos implijout div yezh er c’hlas, penaos ober pa vez respontet dit e galleg, ha padal pa c’hortozez ur respont e brezhoneg, embannet ‘peus un dezenn, he anv : ” Sinon, ça restera la langue de l’école ; favoriser l’appropriation socio-linguistique,

Du breton dans les filières bilingues, de l’école élémentaire.” hag aze, ‘peus ijinet memes tra diskoulmoù da sikour, ar vistri skol, an tadoù hag ar mammoù a-wechoù ivez, hag ur preder ledan diwar plas ar brezhoneg er skol hag identelezh ar brezhoneg,

A sed aze ar pezh emaomp o vont da welet e-barzh ar Pennad kozh-mañ, met, abalamour da betra dija, sevel an dezenn-se goude, pemzek vloaz er c’hlasoù, kentañ derez pe mamm ? Un hir a hent eo un tammig, a-benn ar fin pa ’m boe kroget d’ober mestr skol, te ‘oar, e daou-vil-daou,

‘m boa bet ar chañs d’en em gavout e-barzh ur skol, e-lec’h ma troe mat an traoù dija, a-benn ar fin ’m eus lakaet ma zreid e-barzh chaosonoù an all aze, en doa graet al labour ; Loik Jade aze, a oa mestr skol e-barzh Douarnenez dibaoe pell,

Hag a-benn ar fin a oa aes din kavout ur preder da heul, aze ’m eus kroget diouzhtu da soñjal : penaos e c’hellan ober, da skouer, evit lakaat ar vugale da vont e brezhoneg ganin, met ivez kenetrezo ha tout an traoù-se a zo bet ur preder am eus laket da vont war-raok,

A vloaz da vloaz, hag a-benn ar fin, d’am soñj omp deuet a-benn… gant ar skipailh, skipailh skol e Douarnenez, omp deuet a-benn d’ober traoù a yae mad en-dro, met d’ur c’houlz bennak, d’am soñj e oa… e daou-vil daouzek, dek vloaz war-lerc’h, oa bet kinniget din dont da vezañ stummer, stummañ ar skolaerien.

Hag a-benn ar fin, an doare am boa bet betek-henn a oa un tammig performative un tammig, da lâret eo : penaos mont ar pellañ posubl gant ma re e-barzh skol ? Aze e oa dav din displegañ an traoù da dud ’zo, a oa tud disheñvel a oa e-barzh skolioù disheñvel, a-wechoù,

E-barzh skolioù e-lec’h ma zo kalz a liveoù, pe skolioù nevez e-lec’h n’eus ket bet brezhoneg betek-henn, hag aze, ranket a oa din ledanat ma freder un tammig ha klask… penaos lârfen… jeneralisaat an traoù un tammig, ne oa ket mui ; donet a-benn da gas ma binvioù din-me, ar pellañ posubl,

Met kentoc’h sevel binvioù a vije mat d’an holl. Spontet out ma lâran dit ; ‘teus bet ar goulennoù-se, peogwir, n’eo ket naturel implij ar brezhoneg er skol ? N’on ket tamm ebet, me ’zo bet kelenner « en eil yezh », ’vel ’vez graet deus an dra-se,

Da lâret eo e-touezh ar skolidi am eus bet, e oa ul lod o doa brezhoneg e-barzh ‘r ger, mes an darn vrasañ n’o doa ket, ni a zo e-barzh un dra a zo… penaos : advuhezekaat ur yezh, n’omp ket gant un dra… emaomp o kenderc’hel, ni a zo o klask…

Klask un disoc’h, un disamm, d’un dra a zo bet war-raok, ha klask gwellat an traoù, neuze eo normal e vije diaez, ha diaesoc’h c’hoazh, pa ne vez ket ar sevenadur ; bez ’zo sevenadur ar skol, an holl ac’hanomp ’zo bet er skol,

Neuze ni a oar petra eo deskiñ lenn peogwir hon eus graet, memes ma ’z eo, a-lies mat, ur skeudenn deus an traoù, ha n’eo ket ar pezh a zo evit gwir, met er skol divyezhek penaos, bezañ skoliataet en div yezh, petra eo deskiñ un eil yezh er skol ?

Lod ac’hanomp o deus graet an dra-se, met an darn vrasañ deus ar skolaerien, ha deus tud ar vugale n’o deus ket bevet an dra-se neuze, hon eus da sevel ur sevenadur ma vije, boutinoc’h etre ar skolaerien. Ar pezh a lavarez aze a zo a-bouez ken-ken, evit ur mestr skol nevez,

Bezañ stummet n’eus ket ken pell ‘zo, an deiz kentañ, lakomp en ur skol e-lec’h ma vez digoret, un hentenn divyezhek nevez, gant ur c’hlas e brezhoneg hag e galleg, an deiz kentañ ma ya e-barzh ar c’hlas, eo un dra bennak nevez evitañ, peogwir n’eus ket bevet an dra-se pa oa bihan,

Met ar vistri skol tro-dro dezhañ, n’o deus ket bevet ivez… En em gavout a raer… pa vez… Lakomp e vije devezh kentañ un hentenn divyezhek, evit hini ar republik, pe an hini katolik, en em gaver e-barzh ur skol a zo diouti dibaoe pell, gant ur sevenadur a zo,

Hag aze e tigouezher gant ur sevenadur all da zigas, n’ho peus ket tamm légitimité ebet e-keñver ar re a oa amañ war-raok, neuze aze ho peus tout da grouiñ, ha peurliesañ, piv a vez lakaet war seurt postoù ? – ar re yaouank ! – ar re nevez war ar vicher,

Neuze bez ’zo tud o deus ezhomm da vezañ sikouret da vat, ha koulskoude, stummadur ar skolaerien a zo treut a-walc’h a-lies mat e vez troet war-zu, ar galleg hag ar matematikoù nemetken, ha tout ar pezh a sell deus an divyezhek e vez laosket da gostez,

Bez ’zo lod… Me am eus bet chañs da gavout ur stummadur ugent vloaz ‘zo, ‘ba Sant-Brieg e oa traoù solut ; bez ‘oa tud evel ; Jean-Do. Robin, Stefan Moal, Ronan Lour, o deus stummet ac’hanon, Gaëlle Herbert a oa amañ, bez e oa tud…

Bremañ e chom unan pe zaou a zo o klask en em zibrouilhiñ, evit ober ar gwellañ evit ar studierien, hag ne vez ket kinniget kement-se a eurvezhioù, n’eus ket mui a eurvezhioù brezhoneg… neuze aze ho peus tud a zo en em gav war ar vicher, gant ul live brezhoneg a hell bezañ treut

Ul live… a-fin ur preder war ar bedagogiezh a zo dister a-walc’h, neuze, evel just, eo diaes evit an dud, ha koulskoude, n’int ket paeet muioc’h, ar re-se a zo paeet ’giz ar re all, neuze, kroget on gant al labour-se just a-walc’h, evel stummer e penn kentañ,

Ha da c’houde ’m eus soñjet e oa dav din mont da furchal pelloc’h, hag, evel klasker me ’m eus bet c’hoant da vont da, da zifraostañ an dachenn-se evit an holl skolaerien just a-walc’h, mont da welet ar pezh a oa a-dreñv ; an diaezamantoù a oa e-barzh pep skol,

Hag ivez a-dreñv an traoù mad e veze graet e-barzh klasoù ‘zo. Ha kontet ‘teus deomp penaos e oas digouezhet te, mestr skol yaouank e-barzh ur skol e-lec’h ma oa dija ur sapre sevenadur tro-dro d’ar brezhoneg, ‘ba Douarnenez e-lec’h ma zo pouez ivez gant ar brezhoneg,

Ha brezhonegerien a oa d’ar mare-se un tamm pep lec’h ivez, aesoc’h e oa an traoù, met evit ur mestr skol yaouank a zegouezh e-barzh ur c’hlas nevez, en un hentenn nevez pe nevez a-walc’h, hag e krog e brezhoneg hag e vez respontet dezhañ pe dezhi,

E galleg penn-da-benn just a-walc’h aze traoù pleustrek, penaos ober, penaos sevel ar sevenadur-se ? hag-eñ e vije mat lâret, d’ar skouer, d’ar vugale : « Nann, nann, amañ eo ret prezeg brezhoneg ! » ? Hum ! Istor ar redi a zo un dra interesant,

Boñ, aze, ar goulenn ‘peus savet din aze a zo… gall a rafen komz diouti e-pad eurvezhioù, kemeromp ar redi. Lakomp ; alies e vez lâret gant ar skolaerien war ar porzh-skol, n’omp ket o komz deus ar re a zo er skol-vamm, bihan tout,

Aze e omp o komz deus ar re a zo e kelc’hiad tri ; CE 2, CM 1, CM 2, bugale tro dek vloaz lakomp ! Alies mat e vez lâret d’ar vugale : « e brezhoneg mar plij », war ar porzh-skol,

Hag ar frazenn-se da skouer a zo normal, a-benn ar fin eo… evit ar matematikoù, e vez lâret : « ober matematikoù », hag evit an istor, e vez lâret : « ober istor », evit ar brezhoneg, e vez lâret : « ober gant ar brezhoneg », met ar frazenn-se a zo…

A zo, penaos… kizidik un tammig aze, e c’heller lâret ar frazenn-se war un ton : « Oh ! ale ! e brezhoneg mar plij », hag gall a raer lâret ar frazenn-se war un ton groñs : « e brezhoneg mar plij ! », hag an efed a zo disheñvel penn-da-benn.

Peogwir, bez ’zo un dra, a zo anvet : « ar santimant a emrenerezh » ha n’eo ket an « emrenerezh », ni a zo boaz d’ober ur bern traoù er vuhez pemdeziek, en ur soñjal omp emren war an traoù,

Met a-benn ar fin ez eo ar vuhez sokial a redi ac’hanomp d’ober an traoù, met, neuze, kentoc’h ar santimant a emrenerezh, a zo a-bouez… a-bouez eo d’ar vugale o dije ar santimant e teu an traoù deuzouto, hag emaout o vont da c’houlen ganin : « ya met penaos ? »

Dija, marteze en ur glask pouezañ warno en un doare, a vije degemerusoc’h, da skouer lâret d’ur bugel : « Me soñje din e oas gouest da lâret an dra-se e brezhoneg, ale, lâr enta, gra enta ! » hag an ton-se a zo disheñvel-mat dija deus : « E brezhoneg mar plij ! »

Dav eo dezho a fin… Marteze e seblant bezañ traoù bihan an traoù-se met, kement-se a zo traoù, a-benn ar fin… e galleg e vez lâret : « le diable se cache dans les détails » amañ emaomp e-barzh traoù evel-se, da lâret eo an traoù-se a zo a-bouez a-benn ar fin,

Neuze, kavout ur preder war : petra eo ar redi da gentañ, an hini a zo ur pezh mell tra. Da c’houde ez eo ivez, beñ… Lakaat ar vugale da vezañ… penaos e lârfen ? e saozneg e vez komzet deus empowerment, da lâret eo en em santout barrek en un dra,

Da lâret eo, aze eo ar memes tra : ar varregezh hag ar santimant a varregezh, a zo daou dra disheñvel : bez ’zo tud a zo barrek, ha n’en em santont ket barrek, ha bez ’zo tud all a zo divarrek ha koulskoude en em santont barrek,

Met ni hon eus ezhomm da reiñ fiziañs d’ar vugale, da lâret eo : « ah ! Pegen brav eo pa gomzez brezhoneg », « ah, ya, komz a rez brav ouzhpenn », tout an traoù-se a zo traoù a-bouez. Distreiñ a ran memes tra war istor ar redi, pe ar redioù er skol,

Pa ’vez kaoz d’ober matematikoù, ne vez ket lâret d’ur bugel : ale, mar-plij gra matematikoù, boñ, ma ne blij ket dit, gra traoù all, pe e memes mod evit ar galleg ha memes ma vije saozneg, en ur gentel e saozneg, e vije goulennet : « e saozneg mar plij ! »,

Ne vije ket lâret : « ale komz e saozneg ma ’teus c’hoant ! » ha petra a ya a-dreuz a-benn ar fin, en afer-se : afer ar redioù ? me soñje din e oa ar skol lec’h ar redioù ; ret eo labourat, n’eus ket droat da delefoniñ gant an telefon hezoug,

E-kreiz ar c’hlas, ya, muioc’h evit-se ; ar skol eo al lec’h e lec’h ma ’vez desket, ar redioù sokial, hag ar pezh a zo un dra pouezus-kenañ, ar pezh a zo evit ar brezhoneg ; ma fell deomp e vije perc’hennet ar brezhoneg gant ar vugale, beñ, n’eus ket moaien da bouezañ evel-se,

Ma o deus ar santimant da vezañ rediet, beñ, ok, emaaint o vont d’ober, e-barzh ar skol… e-barzh ar skol e vez graet e brezhoneg, met a-benn neuze, e chomo ar brezhoneg yezh ar skol, ha ma fell deomp e yafe ar brezhoneg er maez deus ar skol ganto,

Ma fell deomp e vije implijet, un deiz, ar brezhoneg er maez deus ar skol, ma en em santfe ar vugale ; brezhonegerien, hag e vije graet, e-barzh ar vuhez sokial gant ar brezhoneg, dav eo deomp, c’hoari en un doare soutil gant an traoù-se, da lâret eo redioù a c’heller kavout e-barzh prantadoù ‘zo,

Met rediañ nemetken ha kavout ar santimant a redi, re greñv, a zo labourat a-enep, a-benn ar fin, a-benn ar fin e tistrujer… tout ar perc’hennañ e c’heller kavout da lâret eo : ar santimant da gavout c’hoant da… penaos e lârfen ? Skeudenn ar brezhoneg ; e-barzh ur skeudenn a redi,

Skeudenn ar skol, beñ, ne vo ket mat. Ar santimant da vezañ barrek ; pa vezit rediet, n’ho peus ket ar santimant da vezañ barrek, n’ho peus ket ar santimant d’al « liammadur », n’ho peus ket ar santimant… n’am eus ket c’hoant da bouezañ re war ar ger « plijadur », peogwir eo…

Ur ger touellus eo un tammig aze, peogwir ; ar blijadur a zo un dra met dav eo asantiñ memes tra, ober an traoù, peogwir e soñj deomp eo a-bouez, ha n’eo ket peogwir hon eus plijadur nemetken, neuze, aze e ranker c’hoari war liveoù disheñvel,

Hag-eñ eo ar skol ul lec’h a blijadur ivez ? ya, an daou ; dav eo kavout plijadur, dav eo deskiñ kavout redioù, aze, an hini eo a zo diaez gant ar skol peogwir, e ranker labourat war kement tachenn a zo evel-se, evit lakat ar vugale da vezañ emrenoc’h,

Da c’houde, aze… bez ’zo ur ger a zo a-bouez evidon a zo : ar ger « émancipation », da lâret eo ; hon eus c’hoant e vije ar vugale, gouest d’ober gant ar pezh e vez desket er skol, en ar vuhez war lec’h… pe en ar vuhez a-vremañ,

Evit bevañ mat, evit bezañ euvrus, evit nompas en em santout gwasket gant ar vuhez met kentoc’h, bevañ da vuhez e-giz… n’eo ket e-giz ‘peus c’hoant penn-da-benn met, met muioc’h deus an tu-se memes tra. Evidon-me, da gompren mat ar pezh a lârez aze ; penaos sevel un « norme » memes tra,

Un norme hag ar reolenn implij ar brezhoneg e-barzh ar c’hlas, pa vezer a-wechoù e-unan pe ne vezer ket niverus er skol, oc’h ober e-mod-se hag er c’hlasoù all eo e galleg, e porzhioù-skol ar peurliesañ e galleg, hag a-wechoù ivez, evit an tadoù hag ar mammoù ; luziet eo un tammig,

Peogwir, ne fell ket dezho ma vo, rediet d’ar bugel da gomz brezhoneg, padal o deus laket o bugale en ur c’hlas divyezhek. Penaos sevel an norme a-benn ar fin ? Aze, am eus aon, n’on ket gouest da respont dit, me a zo gouest…

Da lâret eo, komz a ran deus ar skolioù e lec’h ma vezer o krogiñ ganto, met lakomp, e-barzh skolioù-zo a zo staliet dibaoe pell, aze dija, e-barzh pep skol a zo normoù dija, da skouer, e-barzh skolioù ‘zo e vo normal, komz e galleg gant ar mestr skol war ar porzh-skol,

E-barzh skolioù all, e vo normal komz e brezhoneg gant ar mestr skol, war ar porzh-skol, e-barzh al lec’hioù all pa ’n em gaver er c’hlas, diouzhtu e tremen an traoù e brezhoneg, e-barzh klasoù all, ne vez ket graet, e-barzh klasoù ‘zo, pa vez ur gentel e brezhoneg,

E ya ar vugale e brezhoneg kenetrezo, e-barzh klasoù all ne reont ket, ar mestr skol a zo o komz d’ar vugale… e brezhoneg, hag ar vugale, kenetrezo, e galleg, hag, e pep skol e vez kavet normal an traoù-se, da lâret eo, e pep skol eo an dra-se, ar c’helenn divyezhek,

Ar pezh a zo ar skolaerien ne cheñchont ket skol kement-se, hag ne ‘z eont ket da welet, penaos e vez graet er c’hlasoù all, e-barzh skolioù all, neuze e chom an traoù dibaoe pell, dibaoe bloavezhioù evel-se, ha me, gant ar vicher stummer, am eus bet ar chañs da vont da welet skolioù disheñvel,

Gant ar vicher klasker am eus bet ar chañs da studial, da atersiñ an dud, hag aze e vez lakaet war wel, aze, em eus chemaioù brav da ziskouez dit, ma fell dit, e-lec’h ma vez gwelet ez eus un norme, un normalité, ma fel dit disheñvel e pep skol,

Hag, ok ! petra ober gant an dra-se ? beñ, aze an hini eo, marteze, al labour d’ober, pa vez gwelet a zo moaien, d’ober e seurt e vije normal mont e brezhoneg, gant ar mestr skol war ar porzh-skol en un doare… en un doare normalizet e-barzh skolioù ‘zo,

Marteze e vije moaien da studial penaos e vez graet, evit dont a-benn d’ober ar memes tra e pep lec’h, n’em eus ket… geo evel-just em eus heñchadurioù-me evel mestr skol… Lâr deomp un nebeud anezho just-walc’h ! Ar pezh a lâren tuchantik : ar redi, ar santimant a rediañ a zo un dra dañjerus,

Met an diouer a redi a zo un dra dañjerus ivez, – Strizh an hent neuze ! – A, strizh da vat… hag aze ez eo istor a santimant ar redi a zo a-bouez, da lâret eo me, ar pezh a raen, evel mestr skol,

Aze, n’eo ket mui ar c’hlasker a gomz met ar skolaer, ez eo : e penn kentañ ar bloaz, en em gavet e oamp gant tout ar skolidi, bez e oa ar CE 2, CM 1 ha CM2, hag aze, a oa an divizoù e galleg e penn kentañ ar bloaz ;

« Qu’est-ce qu’on fait là ? » – Er skol emaomp ! – Evit petra ? – evit deskiñ… – met amañ ez eus un dra ispisial ? – hopala ni a zo amañ evit deskiñ brezhoneg, – ah ya met perak deskiñ brezhoneg ? »

Hag a-benn ar fin e ouien mat ar re vras a oa kendrec’het, d’ur c’houlz bennak… me a vije kontant ma vije ar brezhoneg yezh ar c’hlas, ar bloaz-mañ, peogwir ‘oa… Al labour a oa bet kroget a-raok, hag ar re vihan, e CE 2 a oa o sellet deus ar re vras, ok !

Neuze, bezañ bras a dalv komz brezhoneg, me am eus c’hoant da vezañ bras, neuze me, emaon o vont da gomz brezhoneg ivez, an dra-se dija a zo ar santimant d’adhésion, da lâret eo ; ar bugel en deus graet an dibab, evel-just n’en deus ket graet evit gwir,

Geo, un dra a lâren memes tra… laket e teus anezhañ d’ober an dibab-se pe da lavarout an dibab-se, setu, met an dibab a zo memes tra peogwir e lâren er fin : beñ, okay ! ma’z eo mat deoc’h emaomp o vont d’ober an dra-se ar bloaz-mañ, e vo ar brezhoneg yezh ar skol,

Yezh ar c’hlas, hag ma vez bugale lakaet diaes gant an dra-se, pe n’o deus ket c’hoant da gavout an dra-se n’eus kudenn ebet, bez ’zo ur c’hlas unyezhek e-kichen, moaien a zo da vont eno, ha ne vint ket trist, na vint ket na, na… evel-just e ouzer ar pezh a zo a-dreñv,

Memes tra am eus c’hoant da leuskel dezho ar santimant frankiz, peogwir e oa dezho an dibab o deus graet, ar santimant a zibab a zo moaien da lâret ivez, o deus graet, ha neuze e oa : ur santimant d’adhésion, da lâret eo : c’hoant am eus da zeskiñ brezhoneg,

Ha da c’houde e-pad ar bloaz, kalz aesoc’h eo, pa vez unan o vont gant ar galleg ; « ah, met, koulzkoude te poa lâret din e penn kentañ ar bloaz, te poa c’hoant da vont e brezhoneg, petra zo… »

Hag a zo ; « ha ya, e pe lec’h emaon gant an traoù-se ? embannet am boa ma c’hoant… » neuze, pa vez embannet un dra evel-se, e vezer tostoc’h deus ar pezh ho peus embannet, neuze, e chomer gant an dra-se, neuze, an dra-se a zo : ar santimant d’adhésion,

Da c’houde ez zo : ar santimant de contrainte, am eus komzet dioutañ tuchantig ; kavout ar santimant eo ; te a zo kaoz, peus c’hoant da… hag aze a zo moaien da c’hoari gant ar santimant-se, santimant de contrainte, da lâret eo : lakomp e vije lâret d’ar vugale :

« bremañ emaoc’h o vont da gomz e brezhoneg, nemetken asambles e-pad div vunutenn », hag aze o deus ar santimant, n’eo ket un dra spontus ‘vez goulennet ganto, peogwir eo div vunutenn, neuze emaint o vont d’ober an traoù, en vo ket lâret : « bremañ e brezhoneg betek fin ar bloaz. »

Aze eo « ah, ah, ah ! » neuze ma vez c’hoariet… pe, peotramant e zo moaien da lâret : « bremañ e vo komzet e brezhoneg, met droat a zo d’ober tout ar fazioù a fell deoc’h » hag aze… e peus ar santimant ; n’eo ket ken gwaskus an traoù,

Bez ’zo ur skolaerez am eus aterset aze a lâre, e oa droed da flapiñ er c’hlas, etre ar c’hentelioù ; ar pezh a zo bavardage, met e brezhoneg nemetken, aze, tout ar vugale a rae a-ratozh gant an dra-se, neuze, gwelet a rez, contrainte ha santimant contrainte, a zo daou dra disheñvel da vat,

Ha d’am soñj e ranker c’hoari gant an dra-se. Tra all ; en em santout barrek, ur bugel en em santout barrek a vez… a vez gwelet ez eus un den barrek gant un dra, a raio kalz aesoc’h ; « waou ! pegen barrek out en brezhoneg !

– evel-just, emaon o vont da gomz e brezhoneg, peogwir on barrek d’an ober », ar pezh a zo ; dav eo diwall gant an dra-se peogwir, ar pezh a vez gwelet a-wechoù ivez, gant ar grennarded kentoc’h, en me santout a reont barrek-tre e brezhoneg, ha koulskoude n’int ket kalz

Ha ne vije ket fall dezho mont da welet… evit ar galleg, diouzhtu, pa vez lâret : « j’ai prendu, – non j’ai pris ! » e brezhoneg na vez ket graet an dra-se peogwir, hon eus c’hoant… e vije komzet brezhoneg, met dav eo diwall gant ar santimant a varregezh,

A c’hell bezañ un dra un tammig a-enep a-wechoù, trede tra… pe ar pevare tra, ha pa gontan mat, ez eo ar santimant a liammadur gant an dud ; da lâret eo en em santout mat e-mesk ur c’hlasad, e-lec’h m’emañ ar brezhoneg un elfenn identelezh deus ar c’hlasad,

Ha pa lâran « ar c’hlasad » un dra a zo a-bouez : n’eo ket ar c’hlasad : ar vugale hag ar mestr skol e-kichen, met : ar vugale hag ar mestr skol, a ra ur strollad, un identelezh hollek, « pegen mat bezañ amañ asambles ! » da lâret eo ur santimant a surentez,

Ur santimant a blijadur bezañ asambles, ur sell pozitivel war ar strollad-se, ha neuze, dre ma ’z eo ar brezhoneg un elfenn identelezh ar strollad-se, beñ, an hini a fello dezhañ bezañ mat e-barzh ar strollad, hag e surentez e-barzh ar strollad, a gomzo brezhoneg,

Ar memes tra eo ; pa fell dezhañ bezañ heñvel diouzh un den, da skouer : Mbappé, a gomzfe brezhoneg hiziv, e vije tout ar baotred war ar porzh-skol o c’hoari football e brezhoneg, da lâret eo, kavout tudennoù, gall a ra bezañ Harry Potter pe Mbappé pe,

Pe ar merc’hed a zo bet en Eurovision da skouer, gall a ra bezañ, a bep seurt traoù, hag an hini en deus c’hoant heñvelout ouzh unan a oar brezhoneg, a vo tostoc’h ouzh ar brezhoneg. aze emaomp o vont tamm-a-tamm war un dachenn all,

Gwir eo e penn kentañ, te teus laket ar gaoz forzhig diwar an norme, war ar redioù, hag un hent strizh a weler aze, met, penaos ambroug a-benn ar fin ar re yaouank, da lakat e-barzh o fennoù, int gouest da gaozeal brezhoneg,

Hag an dra-se ’zo un dra vat evito, hag eo o choaz dezho, an dra-se a zo marteze ar bazenn gentañ, met goude-se gant istor Mbappé ; ma vije… ma vije Mbappé o prezeg brezhoneg, e vefe tout ar baotred o kaozeal evel Mbappé, e vefe aesoc’h deoc’h, c’hwi, ar vistri skol,

An dra-se a zo liammet deus brud ar yezh, identelezh ar yezh ; penaos labourat war ar poent-se, atav gant ar memes pal ; sevel ur sevenadur, er c’hlas hag er skol, an dra-se a vo gwelet war lec’h, tro-dro d’ar brezhoneg ha magañ identelezh ar yezh ?

E-barzh hon labour e vez komzet deus ; « skeudenn ar yezh » a-benn ar fin, « la représentation socio-linguistique » e vez graet deus an dra-se ; ar skeudenn hon eus ni deus forzh peseurt yezh, deus ar yezh, deus ar brezhoneg met ivez deus al liesyezhegezh, tout an traoù-se a zo liammet,

Boñ, evit al liesyezhegezh, d’am soñj e vez gwelet… mat eo ! Bremañ e vez lâret gant an holl eo un dra vat, hag un dra bozitivel hag all… evit skeudenn ar yezh, fentus eo, peogwir eo an traoù o cheñch buan deus an tu-se, me am eus soñj aze, ugent vloaz ‘zo,

Pa zigouezhen e-barzh un davarn e Douarnenez, atav e oa unan o lâret ; « ah ! voilà les Breiz Atao ! » hag an dra-se e oa un dra… evit c’hoarzhin a oa ! ha c’hoarzhin a rae an dud, hag un deiz all, e oan oc’h ober ur gentel :

Communication écrite et orale, e Skiantoù an deskadurezh, er Skol-Veur, hag aze e oa tud yaouank unyezhek anezho, tud n’o doa netra da welet gant ar brezhoneg, hag aze ; war al liesyezhegezh a oa, ha neuze ma eus lâret dezho e oan o tesevel ma merc’h e brezhoneg,

Hag aze ur plac’h yaouank da lâret : « woua ! trop stylé ! » hag aze on chomet, ok ! aze zo un dra a zo chañchet marteze hag… ya, met a re-mañ a zo bras dija, ar re-mañ a zo studierien er Skol-veur ha choazet o deus da vont aze,

Evit ur bugel, lakomp deus ar CP, CE 1, c’hwec’h vloaz, seizh vloaz, eizh vloaz, ha n’eus ket choazet da zont amañ, penaos c’hoari pe kavout un efed diwar brud ar yezh ? beñ, ur bern traoù a zo, bez ’zo un dra ne vez ket graet kalz aze,

Hag a zo : komz deus istor ar yezh, pa vez gwelet istor ar yezh, istor ar yezh hag ar skol, istor ar brezhoneg hag ar skol… den ebet a gomz deus an dra-se e-barzh ar c’hlasoù, ha koulskoude… ar vugale ne ouzont ket…

Ar vugale ne ouzont ket e oa kant vloaz ‘zo e oa amañ, an holl a komze brezhoneg nemetken, hag an traoù-se a zo traoù na vezont ket gouvezet, abalamour d’ar skol eo bet… a-fin ar skol ivez, bez ’zo traoù all, bez ’zo ar servij, an douristelezh, bez ’zo ur bern traoù,

An tren ha me oar-me an deus laket Breizh Izel da vont war-zu ar galleg, met memes tra ar skol en deus bet ur roll kreñv war an dra-se, ha ne vez ket komzet deus… Hag istor ar yezh, dre vras, orin ar yezh ivez, ya setu, tout an traoù-se,

Beñ, dre n’emañ ket e-barzh ar programmoù, ne vez ket kelennet, met ivez deus un tu all, n’hon n’eus ket teulioù evit en ober kennebeut, neuze an dra gentañ da ober d’am soñj, a vije sevel teulioù, evit gallout komz deus an traoù-se en un doare seder,

Da lâret eo ; en vije ket d’ar skolaerien oc’h ober dibaboù, politikel kazi, labourat… Komz deus traoù a zo war tachennoù risklus, pe marteze e vo unan a lâro : « n’eo ket gwir, n’eo ket e-giz-se ! » Lakomp ma vije ur skipailh a labourfe war : sevel teulioù war istor ar brezhoneg,

Ha plas ar brezhoneg bremañ, evit ma vije komprenet gant ar vugale ; da betra… deus pelec’h emañ o tont… da belec’h emaint o vont hag all… an dra-se, da’m soñj, a vije ur bazenn a-bouez d’ober, bez ’zo un dra all, ez eo : liammañ ar brezhoneg, gant ar yaouankiz, deus an tu…

Ne lâran ket eo dav diliammañ an traoù deus ar gozhni ma fell dit, met oc’h ober e seurt e vije yezh ar re gozh, yezh ar re yaouank, yezh a bep seurt tud, met evit an dra-se e rank d’ar vugale kavout skouerioù ; ar vugale, peurliesañ, n’o deus ket skouerioù,

Tud a ra gant ar brezhoneg war ar pemdez, bez ’zo ar mestr skol ha setu tout, aze em eus gwelet un dra memes tra ; er c’hlasoù e lec’h ma zo familhoù a vrezhonegerien, e vez, dre geidenn… beñ, diouzhtu e vez perc’hennet muioc’h ar brezhoneg, gant an holl skolidi aze,

Da lâret eo a-fet kavout skouerioù, tud, o deus graet an dibab-se, a vez gwelet evel un dra bosupl, hag un dra a zo dioutañ, hag… aze a zo traoù posupl, d’am soñj eo a-bouez reiñ skouerioù dezho, skouerioù deus tud wirion pe tud deus ar faltazi ;

Evel am eus lâret tuchant, pe deus tud brudet, met ivez a-fin… kinnig dezho patromoù disheñvel, aze, komz a ran deus : « la matrice narrative » evit an dra-se, da lâret eo… Petra eo an dra-se ar Matrice narrative e-giz ma vez lâret e galleg ?

Beñ, ma ’peus c’hoant eo e-giz al Legoioù ; evit sevel da gastell e Lego, ‘peus brikennigoù disheñvel, ha pep hini a zo o vont da ober ur c’hastell disheñvel, beñ, amañ ez eo reiñ brikennoù d’ar vugale, da lâret eo, hep brikenn n’eus ket moaien da sevel ur c’hastell,

Petra a dalv ur vrikenn just a-walc’h ? Skouerioù war traoù ‘zo unan en deus kontet din an dra-se : « beñ, me a zo a du gantañ war an dra-mañ, – ha me a zo kentoc’h a du gant houmañ war an dra-se… da lâret eo ; reiñ skouerioù dezho,

Hag pe hini a zo o vont da gemer ul lodenn e-brazh an traoù-se, ha tout an traoù-se e vo ur seurt mammog, da lâret eo, ur seurt boest e lec’h ma vo, da bep hini krouiñ ar ster en deus c’hoant da lakat war : perak eñ a gomz brezhoneg ?

Just din-me da gompren mat, petra a vefe ar ster-se da skouer, en un doare fetis ? ha petra a c’hell bezañ ? ha ne ouzon ket ; peseurt ster a lakez-te, peseurt ster a lakan-me ! me, ar brezhoneg a zo liammet gant ma mamm-gozh da skouer, bez ’zo un istor familh,

Evit reoù all, e vo liammet gant ar c’han, evit reoù all e vo liammet gant ar gumuniezh mignoned, evit reoù all c’hoazh e vo liammet… tout an elfennoù a zo moaien da implijout, da implijout a-fin, evit ar vugale lakomp, a vo d’en em welet, marteze, bras un deiz gant ar brezhoneg,

Abalamour d’an dra-mañ, d’an dra-se… krouiñ ur seurt a idéal, un tammig, « le Soi idéal » a vez graet deus an dra-se, neuze : « pa vin bras… » fentus eo peogwir, pa vez goulennet gant ar vugale : daoust hag int en o aez gant ar brezhoneg ? :

Emaint kentoc’h en o aez, ha pa vez goulennet ganto : pa vi bras, komz a ri brezhoneg gant da vugale ? beñ, hini bet en em wel o komz brezhoneg en amzer da zont peogwir… n’eo ket souezhus peogwir n’o deus ket soñjet deus an dra-se, neuze, reiñ peadra dezho,

Da grouiñ ar ster, da lâret eo kavout elfennoù e-barzh an endro, evit lakat anezho da… evit ma vije posupl dezho en em welout brezhonegerien en amzer da zont, hag an dra-se n’eo ket kendrec’hiñ anezho war… dav eo diwall gant an dra-se, an istorioù identelezh a zo traoù,

Soutil a-walc’h, ha me n’am eus ket c’hoant da rediañ, a-fin… n’am eus ket c’hoant da rediañ ; n’eo ket gwir er skol e vez rediet, an dud d’ober ur bern traoù hag an dra-se a zo roll ar skol ivez, met war istorioù an identelezh, e soñj din eo a-bouez e c’hellfe,

Just a-walc’h bezañ emren ar vugale gant an dra-se : kinnig… ha dezho da gemer ar pezh a fell dezho a vo mat evito, met evit-se e rankomp kinnig traoù, hag evit poent ne ginnigomp netra, hag… soñj am eus deus ur skolaerez a lâre :

Me ne gomzan ket re deus ar ster a ra deskiñ brezhoneg e klas, dija, bemdez e vez graet communautaristes ac’hanomp, hag prosélytes deus an tu all ha ne ’m eus ket c’hoant da gavout an dra-se em micher, hag aze am boa komprenet : « ha ya ! memes tra ! »

Neoazh, hounnezh a oa unan… a veve e brezhoneg, ar c’houplad e brezhoneg, ar vugale desavet e brezhoneg… hag er c’hlas hi a lâre ; hopala ! hopala ! e-giz ma vije lâret : « ne’z in ket da zisplegañ d’ar vugale perak d’ober matematikoù, rak emañ un tammig dañjerus »,

Hag aze a oa evit ar brezhoneg, met ar pezh a lavarez aze a zo a-bouez ivez memes tra, hag-eñ e kred ar vistri skol ober ? betek peseurt poent mont… penaos… e galleg e vije lâret : « le plafond de verre » e-barzh pennoù an dud, penaos mont a-enep d’an dra-se ?

Gwir eo, ez eus ul lod deus ar vistri skol, o deus aon da vont re bell gant ar brezhoneg, a-wechoù e vez tadoù ha mammoù o rebechiñ ivez, e ‘z eomp re bell gant ar brezhoneg, ma ya un dra bennak a-dreuz gant ur bugel,

Ma ne za ket a-benn da lenn, da gontañ, dre faot ar brezhoneg a vo, ne vo morse dre faot ar galleg na dre faot ar bugel, ha dre forzh reiñ re a choaz pe a zibab d’ar bugel, beñ, en ur poent bennak eo eñ a ziviz pep tra !?

Bah ! ar pezh a lâren tuchantik war ar matrice narrative, evit ar skolidi a zo ken gwir evit ar skolaerien a-benn ar fin, a-benn ar fin… a-fin, me… kroget on endro gant ma studioù e 2014, en ur vont, amañ, e-barzh gouel ar filmoù e Douarnenez,

Gouel ar filmoù a zo ul lec’h, memes tra, digor war ar bed, hag aze a oa unan bennek o sevel ur barnum en e-unan, ha eñ a lâre din : « t’es instit. bilingue ! oui ! – et t’apprends à tes élèves à écrire dans l’orthographe des Nazis ! »

Hag aze e on chomet… boud ! ne oan ket gouest da respont d’an dra-se, hag aze am eus soñjet : « koulskoude en em welan ket e-giz un Nazi ? » hag aze, am eus soñjet ; marteze, ez ’zo un dra d’ober, hag aze em eus kroget en-dro gant ar master,

Hag anv-titl ar master a oa ; Pourquoi parles-tu breton ? hag ar goulenn-se a oa dija din-me ma-unan da gentañ, hag aze em eus komprenet, a-benn ar fin, tout an istorioù gwask a vez laket warnomp a oa direizh, me, ha pa gomzan brezhoneg eo peogwir,

En em santan digor war ar bed, war al liesseurted, hag ar fet komz brezhoneg en deus lakaet ac’hanon da vont en darempred, gant tud a zo o vevañ en Kaledonia-Nevez ; Kanaked… tud a zo o vevañ e Tahiti ; Indianed deus Amerika an Hanternoz… evidon-me, komz brezhoneg hudu-an-deiz a zo,

Difenn al liesseurted war ar bed, hag difenn al liesseurted evit an holl, da lâret eo, tout ar yezhoù all ivez, hag aze dizoloet em eus, memes tra : an ideologiezh-se, peogwir, un ideologiezh em eus, unan a-zivout al liesseurted, hag all… beñ, ne oa ket plas evit an dra-se,

Ha klasket em eus lakat an dra-se war an daol, ha komz gant ma c’heneiled, komz gant… ha d’am soñj eo deuet war well an dra-se, bremañ eo kalz aesoc’h, ne oaran ket eo me, en deus graet al labour nemetken, klasket em eus kemer perzh en al labour-se,

Evit d’ober e seurt ; ne vije ket an dud o asantiñ, emaint o skrivañ gant ur skritur : « de Nazi », kentoc’h diskouez : ni ; ar re a zo o teskiñ brezhoneg, a zo o komz brezhoneg, hon eus ur sell digor war ar bed,

Ha kalz digoroc’h eget ar pezh a zo e Bro-C’hall da skouer ! Met aze e welomp un eil hent a zo strizh a-walc’h, memes tra, hervez ar pezh a lavarez, re eo magañ identelezh ar yezh, ma vo adperc’hennet gant ar vugale ar c’hoant d’ober gant ar yezh-se,

Ma ne vez ket maget ne vo ket adperc’hennet ganto, ma ’z eo maget a re, ez eus riskloù ivez ; penaos mont war an hent ken strizh evel m’emañ ? Luzietoc’h eo evit an dra-se c’hoazh… peogwir, da c’houde, evit ar vugale lakomp ;

M’emaint o vevañ e-barzh ur skol, e lec’h ma ’z eo reizh komz e brezhoneg, e lec’h en em santout a reont mat gant ar brezhoneg, ha tout aze… moaien a zo, me, ma skolidi e CM 2 a oa sot gant ar brezhoneg, hag… al liesañ posupl,

Ma ranket e vije brezhoneg kenetrezo e-pad gouel e kêr unan bennak, met, memes tra, labour e veze graet, ha da c’houde a zo ar skolaj, hag er skolaj… hag aze, ar skouer n’eo ket mui ; tadig, mammig, ar mestr skol, pe ar vestrez skol, an dud-kozh,

Ar skouer a zeu da vezañ ar re all, ar pared « les pairs », ha neuze, aez eo ar gudenn peogwir e ranker bezañ e-giz ar re all, ha komz brezhoneg a zo bezañ disheñvel diouzh ar re all, neuze, amañ e vez graet ur bazenn ouzhpenn,

A zo da gompren, a zo da studial, n’am eus ket respont evit an dra-se, geo, ur respontig am eus memes tra, peogwir… war teorienn an emdidermeniñ aze, ar pezh am eus studiet e-barzh an dezenn ; ez eus pazennoù, hag ar bazenn gentañ a zo : ar motivation ;

Komz a vez din en brezhoneg, lâret e vez din komz e brezhoneg : respont a ran e galleg, ar pezh a vez gwelet a-wechoù e-barzh klasoù ‘zo, an eil bazenn a zo : — dav eo din adkavout an traoù — « motivation extrinsèque non autodéterminée »

O ma Doue ! – aze ez omp en un dra… aze, ma ’peus c’hoant, bez ’z eus tout an traoù… komz a ran brezhoneg pa vez gortozet deus oudon, oc’h ober e brezhoneg : « ale, komz e brezhoneg ! – emaon o vont d’ober peogwir, mod all,

Emaon o vont da gavout kudennoù », da c’houde ‘peus : « motivation extrinsèque autodéterminée » hag an dra-se a zo an hini dedennus : komz a ran brezhoneg, ha n’eo ket ur gwall afer peogwir, me ma eus ar blijadur da gomz brezhoneg, peogwir eo un dra a-bouez evidon,

Pe ar bazenn war-lerc’h : peogwir emañ liammet gant ma identelezh, ha neuze, ma peus c’hoant, p’en em santout a ra ur bugel, liammet gant tud… barrek, ha en em santout a ra emren, a-benn ar fin e pign e-barzh ar skeul-se, ha, gwelet a vez ; ur bugel rediet d’ober un dra,

Ma en em santout a ra mat, el liamm, ma sant eo eñ en deus graet ar choaz, a-benn, ar fin e vo un dra a-bouez evitañ, hag ma teuomp a-benn da vagañ, ur youl evel-se, ur motivation evel-se, e fin ar CM 2, marteze e pado un tammig pelloc’h,

A-benn ar fin, an istor a youl-se a zo an hini solutañ, ha ma peus c’hoant war-lerc’h a zo ar pezh zo anvet : « la Motivation intrinsèque », da lâret eo ar blijadur d’ober an traoù, la Motivation intrinsèque, n’eo ket ken interesus, peogwir, a-benn ar fin ez eo diouzh an digouezh,

Ha n’eo ket padus, da skouer ; lakomp, e out-te sot gant ar scoubidou, ober a rez scoubidouoù dibaouez, Waou ! na plijus eo d’ober scoubidouoù ! ha d’ur c’houlz bennak emaon o vont da roet dit, daou euro evit d’ober pep scoubidou, beñ, emaout o vont d’ober, peogwir ’out kontant,

Daou euro mui daou euro… hag ur c’houlz bennak emaon o vont da baouez roet dit daou euro, beñ emaout o vont da baouez gant da scoubidouoù, war an dra-se liesseurt traoù a zo bet studiet, peogwir ur youl maget ; pa ne vez ket maget mui, e vez torret.

Ha ni, gant ar brezhoneg e-barzh ar skolioù kentañ ; ne vez ket laket notennoù e brezhoneg, pe un nebeud, an darempredoù gant ar mestr pe ar vestrez skol a zo tost, peogwir emaint pemdeziek, hag er skolaj : ar brezhoneg a zo un danvez ; notennoù,

Hag aze en em gaver gant ur youl torret a-benn ar fin, d’am soñj keit ma vo brezhoneg gwelet e-giz un danvez, nemetken, er skolaj, ha n’eo ket ur yezh da vevañ asambles, e vo deus ar gudenn-se. Meur a c’houlenn em eus diwar-benn ar pezh emaout o kontañ deomp,

Penaos magañ da zigentañ, ar youl-se ? Ar youl-se ? An deorienn a lâren tuchant, a zo just a-walc’h : kavout ar santimant da vezañ barrek, kavout ar santimant da vezañ el liamm gant tud all hag a gomz brezhoneg,

Ha kavout ar santimant eo te a zo en orin deus ar pezh a rez, neuze, labourat war an tri zra-se, n’eo ket me a komz met Deuci ha Ryan, klaskerien o tont deus Amerika, met, a-benn ar fin, an deorienn-se a vez implijet evit ur bern traoù all,

Ha d’am soñj eo poellek a-walc’h, ez eo pleustret er c’hlas ? penaos pleustriñ-se er c’hlas ? beñ, ober ar pezh am eus kontet dit tuchantik ; lakat anezho en em santout emren, da lâret eo nompas rediet anezho pe ganto ar santimant da vezañ rediet, en em santout mat holl asambles,

Hag e-barzh ar strollad aze, gwelet ar brezhoneg evel un elfenn, deus identelezh ar c’hlas, « beñ, ni, ar re CM, ni, gant ar brezhoneg !… » da lâret eo ober ul liamm etre ar brezhoneg, hag ar spered klas a zo plijus, ha neuze, petra a oa an trede ; en em santout barrek,

O raouenniñ a ran un tammig war an tri-zra-se, met an dra-se a zo… kit da welet ; « Teorienn en em zidermenin » ma zo anvet e galleg : « théorie de l’autodétermination », hag a zo dedennus-tre ! Eil tra e-barzh an deorienn-se ha tout ar pezh ‘teus kontet deomp,

Hag a zo dedennus-ken-ken, diskouez a rez sklaer-mat e vo plantet donoc’h ennout ar yezh, ma’z eo un tamm deus da identelezh, ar ger « identelezh », e Bro-C’hall dreist-holl a zo ur ger kompliket ivez, ha ne gred ket ar vistri skol plantañ ar brezhoneg,

En un doare ; un dra bennak deus hon identelezh deomp-ni, met kentoc’h, en un doare ; « danvez » e-mod-se n’eus riskl ebet da gaout… penaos ober, ha penaos ober ma ne vo ket rebechet dit ivez, c’hoari gant identelezh ur bugel bennak ? me evel klasker ha memes evel mestr skol,

Plij a ra din c’hoari gant an tachennoù a zo risklus, evel-se just a-walc’h, aze, e kavan eo a-bouez mont da welet dre vunudoù, peogwir, aze hon eus raksoñjoù war an traoù, met petra a zo e-barzh ar raksoñjoù-se ? hag a-zivout istorioù an identelezh, ha c’hell bezañ kudennek, ma vez gwelet an identelezh evit,

Un identelezh ha mat pell ‘zo, met ni a zo… – ar pezh a zo evit ur wech an norme e Bro-C’hall ! ya setu, – hag ar pezh a zo, tout… penaos… diazez ar reuz a vez er mare-mañ tro-dro d’ar skol, ha, penaos ; identelezhioù a c’heller kaout er skol,

Ya, a-fin… ya ha bez ’zo identelezhioù a zo deuet da vezañ, kudennek reoù all a zo reizh, met… met, din-me… an dra-se a zo un tammig politikel, ya, pelloc’h eget ar pezh a vez graet gant ar skolaerien, e-barzh o c’hlasoù, – ya, an dra-se a zo ur goulenn war ar bemdez !

Met ul lodenn eo memes tra, ha d’am soñj, keit ma vo gwelet, an identelezh e-giz un dra, na fiñv ket, ha na peus nemet un identelezh nemetken, n’haller ket mont en-dro, ma vez kinniget an identelezh e-giz un dra a chañch e-pad ar vuhez,

Hag… ne chañcho ket bep eil deiz, n’eo, ket an dra-se a lâran met, met, da lâret eo ; e c’hell unan kaout un identelezh lakomp ; ekolo d’ur c’houlz bennak en e vuhez a koulskoude ne voa ket war-raok… hag an identelezh a zo gant lodennoù… me, am eus un identelezh,

Forzh pe seurt digouezh am eus, a-benn ar fin identelezhioù bihan am eus, lakomp m’am eus ma identelezh, d’ar Sadorn vintin war ar marc’had e Douarnenez, m’am eus un identelezh all… ne ouzon ket… d’ar Sadorn noz er Fest-noz aze e teus un identelezh all, un identelezh all !

Ha pa vez sammet tout an identelezhioù-se e vez kavet an « Identelezh », met ez eus ur bern, ur bern elfennoù, hag an identelezh yezh am eus, me zo a-fin… me zo brezhoneger, bevañ a ran e brezhoneg, labourat a ran e brezhoneg, met, me a zo sot gant ar galleg ivez,

Me a zo sot gant kanaouennoù Brassens da skouer, n’eus ket a enebiezh etre an traoù-se, ha a-lies, bez ’zo politikerien just a-walc’h, o deus c’hoant da lakat enebiezhioù etre an traoù, me, me ’zo gall ha breton war un dro, ha pa m’eus ket c’hoant da vezañ gall,

Eo peogwir e vez laket gwasket war ma identelezh vreton, met abalamour an dra-se, aze eo un dra « en réaction », n’eo ket un dra… me, e penn-kentañ… me a zo Douarnenezad, Breton, Gall, European, deus ar bed, deus an hollved ma fell dit da heul, n’eus kudenn ebet evit an dra-se.

Graet ‘teus da dezenn, evel-just er Skol-Veur Roazhon da zigentañ, met e Skol-Veur Genève ivez, e Bro-Suis, abalamour da betra ? peogwir… ha just a-walc’h, er Suis ez eus ; n’eo ket teir met peder yezh a zo ofisiel ma ’m eus soñj mat ; italianeg, alamaneg, galleg, romañcheg… ar romañcheg a zo ul ;

« langue Nationnale » met n’eo ket ul « langue officielle », aze a zo traoù… ma ne fazian ket, n’on ket spécialiste en dra-se, met gwir eo bez ’zo peder yezh e-barzh lodennoù deus Suis, ha just a-walc’h e Bro-C’hall n’eus kalz a dud, o deus labouret war an « didaktelezh »,

Didaktelezh al liesyezhegezh ; penaos kelenn div yezh pe teir yezh, a-benn ar fin, ar re o deus labouret war an dra-se, eo, tud a zo o labourat war ar FLE, da lâret eo ; penaos kelenn ar galleg, pe deus an tu tud a zo bet divroet,

Deut da Vro-C’hall peotramant aet el « Lysée Français de l’Étranger », tout an impérialisme linguistique a Vro-C’hall, neuze, a-benn ar fin, n’eo ket tre deus an tu-se am boa c’hoant da vont, hag a-benn ar fin, e Bro-Suis am eus kavet ur spered, liesyezhek, a glote gant ma sell un tammig,

Mod-all, n’am boa ket kavet kement-se a renerien… bremañ e ouzon e vije bet tud, bez ’zo tud e Korsika, en Okitania… met d’ar c’houl-se am eus graet anaoudegezh gant Laurent Galliot, ha pa komze eñ me soñje ; met ken simpl eo an traoù, ha just a-walc’h petra a zo disheñvel aze ?

Peseurt spered ‘teus kavet du-hont ? beñ, a-benn ar fin ez ’zo un diforzh etre ; an unyezhegezh hag al liesyezhegezh, da lâret eo, du-hont ez eo reizh bezañ liesyezhek, hag un dra gortozet eo memes, an dud an deus c’hoant ma vo talvoudekaet an dra-se, hag all…

Amañ, ar pezh a zo mat eo ; d’ober gant an unyezhegezh, hag an hini a zo divyezhek a zo a-wechoù… a c’helle bezañ un tammig… dav eo diwall outañ… pa vezer skolaer e brezhoneg a-wechoù, e vezer gwelet e-giz un terroriste a-wechoù koa ! aze e soñjer ; kaoc’h ki, petra eo an dra-mañ,

Du-hont ez eo normalaat an traoù al liesyezhegezh a zo un dra normal, un doare da vevañ holl asambles, da lâret eo an identelezh e Vro-Suis, a zo ; dont a-benn da vestroniañ, un tammig da nebeutañ, yezh ar re all a zo e-barzh ar memes bro ha me,

Ni, amañ, a-benn ar fin, ma ho peus c’hoant da vezañ gall, ar gwellañ tra a zo ; gouzout galleg nemetken, ha koulskoude, brezhoneg a zo ul lod deus glad Bro-C’hall, da lâret eo, e rankfe d’an dra-se bezañ talvoudekaet, an dra-se a zo e-giz… Michel Feltin-Palas,

An hini en deus skrivet ul levr hag a zo dedennus… – ar c’hazetenner, ar c’hazetenner, en deus skrivet ul levr dedennus-tre a zo anvet ; « Sauvons les langues régionales » me, n’on ket sot gant ar gerioù : langues régionales, an dra-se ’zo un istor all… hag… en digoradur eñ lâr :

An dra-se a zo heñvel evit ar glad ; e vije labouret, savetaet, kempennet just an traoù a oa e Pariz, da lâret oe, an Tour Eiffel hag all… hag e vize laosket le Pont du Gard, a-gostez, da gouezhañ… hag e vije laosket ne ouzon ket,

Kastell n’ouzon ket pelec’h pe Iliz-Veur ’ouzon ket pelec’h evit ar yezh eo an dra-se a c’hoarvez, met an holl a vije spontet ma vije an dra-se evit ar glad, evit ar glad e mein a lâran, met… hag evit ar yezhoù, evit ar sevenadur eo an dra-se a c’hoarvez e Bro-C’hall,

Da lâret eo ; emaomp o leuskel da vervel traoù, hag a zo ur bividigezh evit an holl a zo o chom e Bro-C’hall. A-fed identelezh, evit distreiñ war hon dachenn deomp-ni, pa lârez e vo techet a-benn ar fin ar bugel da brezeg brezhoneg, ma sant mat ez eo un tamm deus e identelezh,

En deus choazet ouzhpenn en ur mod, pe seurt mod e vez graet just a-walc’h e Bro-Suis, e lec’h ma ’zo meur a yezh, hag en tu all d’ar yezhoù ofisiel en ur mod, ez eus forzhig a yezhoù all, peogwir bez’ ez eus tud o tont deus broioù disheñvel ken-ken, o chom er Suis,

Hag eñ ez ’zo ur goulenn evito, un dalc’h, ur sko, ur respont o deus, petra a c’haelfe magañ hon skiant-prennet deomp-ni ? pas kalz a dra a-benn ar fin, a-du-se aze, eo an divyezhegezh, lakomp an alamaneg ha galleg, yezhoù ma peus c’hoant, da vezañ soubet enni,

Da vevañ er yezhoù-se ne ’peus ket nemet da dreuziñ an harz, ha mont al lec’h-se neuze, ar skouer a-benn ar fin, n’eo ket kement-se e Bro-Suis met, met me, ar pezh an deus awenet ac’hanon ar muiañ em labourioù, ez eo ar C’hanada ha pe lâran ar C’hanada n’eo ket ar C’hebek,

Evit ur wech, ya, er C’hebek a-benn ar fin, ar galleg a zo ur yezh ordinal, met kentoc’h ar pezh a zo anvet, « les communautés francophones canadiennes » da lâret eo, tud deus an New-Brunswick, pe deus an Ontario, peotramant e pep lec’h er C’hanada, dav eo goût er C’hanada e-barzh ar Vonreizh,

Bez ’z eus ur pennad a lâr : ‘peus ar gwir da vezañ skoliataet en da yezh, neuze ar re a zo gallegerien a zo o chom, n’ouzon ket e pelec’h er C’hanada, o deus droed da gavout skolioù breizh… me ’m boa c’hoant da lâret brezhoneg… skolioù galleg evel-just, hag en New-Bronswick da skouer,

Bez ’zo ur bern klaskerien deus Skol-Veur Moncton, o deus labouret kalz war an dra-se, war an identelezh, war : « La construction identitaire », ha du-hont ez ’zo ur bern traoù da vont da welet, bez ’zo ul lec’hienn a zo anvet Francosphère, a zo bet savet gant tud er C’hanada,

A zo dedennus-tre peogwir e vez komzet deus an dra-se ; deus petra dalv bezañ minorel, petra dalv krouiñ en ur yezh, penaos ober ul lamm etre ar c’hrouiñ hag… penaos advuhezekaed ur yezh, tout an traoù-se, war al lec’hienn-se a zo ur bern traoù da vont da welet, din-me, e-barzh Breizh,

Ma fell deomp mont da welet ar pezh a c’hoarvez e lec’hioù all, ez eo, en Ontario pe en New-Bronswick a rankfe mont da welet, ar pezh a vo kompliket evit logiciel, Bro-C’hall, peogwir, minorelezhioù e Bro-C’hall ez ofisiel, n’eus ket, n’eus ket ! – n’eus ket deus outo, hag-eñ hon eus gwelet mat…

Ganit peseurt mod sevel ar sevenadur en ur c’hlas, ur sevenadur divyezhek, goude-se, ez eus afer memes tra, afer ar vistri-skol all, a zo tro-dro dit, en ur skol divyezhek, ma vefe publik pe katolik, hag afer an tadoù hag ar mammoù ivez, penaos ken-sevel ur sevenadur asambles ganto ? C’hoant am bije da lâret…

Ar pezh a zo mat evit ar vugale a zo mat evit ar re all ivez, evit ar gelennerien divyezhek am eus lâret ivez, met ivez evit ar re unyezhek, lakat anezho da gompren, ar pezh a vez graet ganeomp ; n’omp ket teroristed, n’omp ket…

Nemet tud a zo amañ, o vevañ amañ, a zo mat ‘barzh ar vro, hag a zo gwriziennet amañ met kontant int da vont e lec’hioù all ivez, tud digor war ar bed… dav eo diskouez ar skeudenn-se, a-wechoù ne vezont ket laosket d’ober,

Bez ’zo skolioù ‘zo, e lec’h ma tarzh an traoù dibaoe pell, evit abegoù tud, hag aze eo diaez… m’am eus bet chañs, ur wech ouzhpenn, da vezañ digouezhet en ur skol e-lec’h ma oa aez an traoù, da c’houde e chom traoù da skouer : sell ar gelennerien,

Peseurt yezh a vo komzet etre an dud ? lakomp, emaomp daou vrezhoneger, emaomp o eskemmañ e brezhoneg, unan a zo o tont deus an diavaez ha ne oar ket brezhoneg, petra a vo graet ? hervez ar skol, an digouezh, an dud,

Ni a oa digouezhet d’ur poent e lec’h a oa normal an dra-se, hag an dud na oa ket feuket hag ni… a-greiz-holl, ma zae soñj deomp e vije interesus, lakat an all e-barzh ar jeu, beñ, e vize cheñchet yezh evit ma komzfe ganeomp, met darempredoù fiziañs a oa etre an dud,

Ar pezh n’eo ket gwir atav, bez ’zo istorioù etre an dud a-lies, evit an tadoù hag ar mammoù, ar memes tra eo, aze, am eus klevet, ur skolaer en deus lâret din, an deiz all ; hennezh a zo o labourat e Pluguen, war amzer an TAP a oa,

Da lâret eo ar pezh a zo d’ober, ouzhpenn evit ar skolaerien en tu all d’an devezh skol, e veze bodet gantañ, tud ar vugale evit deskiñ c’hoari e brezhoneg gant c’hoarioù, bugale deus ar skol-vamm ; penaos c’hoari er gêr gant ar c’hoarioù a vez er skol,

Dreist eo an dra-se da’m soñj ! peogwir an dud aze… unan bennak a lak e vugale er skol marteze, peogwir eo sur… en deus c’hoant… gant ar brezhoneg… goût a ra da belec’h en deus c’hoant da vont… met bez ’zo tu all a lâr ;

« oh ! divyezhegezh ! n’eo ket fall ! » tu all a lâro ; « ma breur en deus laket e vugale e-barzh, emaon o vont kement-all », bez ’zo tu a choaz en tammig dre zigouezh, hag un hent a zo d’ober ivez evit an tadoù hag ar mammoù,

Etre an amzer e zaou vloaz hag e zek vloaz ur bugel, ma’z eo bet embarzhiet, e-barzh ur skipailh tud, bugale, en em santout a ra mat e-barzh e skol dezhañ, ma en em santout a ra barrek ; evel tad pe mamm, goût a rez e pelec’h am eus c’hoant da vont,

Ha neuze ar re-se a vo youlekoc’h, hag, laket a vez ster ganto, gant ar pezh a vez graet gant o bugel, ha da ma soñj, e rank d’ober ul labour etre ar skol ha tud ar vugale, hag an dra-se a zo goulennet kalz d’ar skolaerien ivez,

Ar skolaerien o deus peadra d’ober e klas, ma vez goulennet ganto kemeret e karg… bez ’zo tud a ra kentelioù brezhoneg, d’an tadoù ha d’ar mammoù en tu all d’an devezh skol, met boñ, na vezont ket paeet muioc’h evit d’ober an dra-se koa !

Neuze, a-bouez eo d’ober an dra-se, ha mod-all a zo tout ar gevredigezh, ar gevredigezh, un dra a-bouez ha n’hon n’eus ket lâret ivez memes tra, n’eo ket ar skol a saveteo ar brezhoneg e-unan, da lâret eo un istor kevredigezh eo ; ar skol a zo ur benveg efedus a-walc’h,

Peogwir, e c’hell ober e seurt, kelenn ar brezhoneg d’ur bern tud, en nebeud amzer, a-fin ; kentoc’h, ha gall a ra lakat an dud da adkregiñ gant an treuzkas er familhoù, an dra-se an hini eo e bolitikerezh ; advuhezekaat ar yezhoù, ar skol a zo ur benveg evit an dra-se met, lakomp…

Me am eus klevet un dra gant ur plac’h a zo chomet en Okitania, lâret he doa… lâret he doa deomp… « beñ, me zo skolaerez divyezhek, en okitaneg, met na gomzan ket en okitaneg da’m mab, forzh penaos e tesko er skol… »

Ha aze… Joshua Aaron Fishman a zo sokioyezhoniour, hag eñ a lâr ; pal ar skol a zo ober e seurt, ma vije adlakaet e plas en-dro an treuzkas er familhoù, peogwir eo an dra-se… mod all eo dav adsevel an traoù evit pep rummad, adsevel anezho en-dro,

Ha pa vez treuzkaset er skol, e c’hellez ledanaat an traoù, neuze, ar skol a zo un elfenn, ur benveg, a zo pouezus, da ma soñj e c’hell ar skol d’ober gwelloc’h eget ar pezh a ra hudu, peogwir, hon eus ezhomm da grouiñ ur sevenadur, hag all, tout ar pezh hon lâret betek-henn,

Met ne raio ket muioc’h eget ar pezh a c’hell ober, hag an dra a zo a-bouez ivez a zo… an treuzkas, ha n’eo ket un dra « a-bouez », met ar « pouezusañ tra » e-barzh ar familhoù, un dra a zo, memes tra ; un disoc’h souezhus a-walc’h am eus gwelet,

E-barzh an dezenn, n’eo ket ken souezhus met, me, am eus kavet souezhus war ar prim evel-se, labourat am eus war ar « perc’hennañ », da lâret eo peseurt bugale a zo perc’henn war ar brezhoneg, ma vez gwelet ar brezhoneg evel o yezh ha n’eo ket evel yezh ar skol,

Ha gwelet em eus penaos tout ar vugale, a zo en darempred gant ar brezhoneg er maez deus ar skol, ar re-se a zo o vont da berc’hennañ ar brezhoneg, an holl anezho ! war ar studiadenn, evel-just e vo kavet nemedennoù, d’ur c’houlz bennak, tud a vo o vont gant ur spered a-enep,

Met memes tra, tout ar re-se, tout ar re a zo gant brezhoneg er gêr, a zo o vont da berc’hennañ ar brezhoneg, ha bez ’zo chañsoù bras, ma’z int da vont da genderc’hel, evit ar re n’o deus ket brezhoneg er gêr, bez’ ez eus a bep seurt,

Bez ’zo lod ne berc’hennont tamm ebet, ha memes tra ul lod all a ra, ul lod a zo o vont da vezañ youlek, a zo o vont da berc’hennañ ar brezhoneg, hag an dra-se a zo dedennus memes tra, an dra-se a dalv ; e c’hell ar skol d’ober un dra bennak,

E talv ar boan, kalsk lakat ar binvioù da vezañ efedusoc’h, klask stummañ gwelloc’h ar gelennerien, lakat anezho a vezañ muioc’h en o aez gant ar bedagogiezh, ar yezh ivez, peogwir e c’hell ar skol kavout un efed, met, memes tra an efed, an hini pouezusañ, ez eo an treuzkas er familhoù,

Ha, da ma soñj ne labouromp ket trawalc’h war an dra-se d’ar mare-mañ, peogwir n’eo ket aez desevel bugale e brezhoneg, me a zo tad a-nevez, me am eus ur bugel ur bloaz, ar vamm hag an tad a zo brezhonegerien ha koulskoude n’eo ket ken anat… bon, bremañ eo mat met e penn-kentañ,

Pa oa ar babig bihan aze, penaos komz brezhoneg d’unan evel-se ken bihan, hag, n’am eus ket ar gerioù ; me a zo bet desavet e galleg, ma gwreg a zo bet desavet e galleg, ha, da ma soñj ez ’zo ur pezh mell labour da ober deus an tu-se evit…

Evit aesaat buhez ar re o deus graet an dibab-se hag a zo ken diaez, penaos kelenn d’ar vistri-skol, d’ar gelennerien just a-walc’h, tout an hentoù ‘teus ; n’eo ket difraostet met, diskouezet splann en da dezenn ? Kroget on aze, e penn-kentañ ar bloaz ; me am eus graet ur brezegenn,

E Landelo, evit skolaerien… me a zo prest da vont da welet tout ar skolaerien… me a zo o stummañ dañvez skolaerien ivez, c’hoant am bije da gemer perzh e stummadurioù dibaouez, ha, muioc’h evit-se, an traoù-se a zo raktresoù, leun-mat eo an devezhioù dija met emichañs e teuin a-benn,

Hag e-pad pell aze, e oan bet da… a-fin, pell ‘zo bremañ hag e-pad pell, on bet prezidant Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg, hag aze, ar gevredigezh-se a vode kelennerien deus an tri sistem, a laboure war an tu politikel ha war tu tout ar pezh a zo pedagogiezh

Hag a-benn ar fin, e vezemp lonket gant an tu politikel bep gwech, hag… graet a zo bet traoù hag a oa interesant, war ar bedagogiezh met, da ma soñj, bremañ dre ma’z omp o kelenn, ur benveg all hag a zo politikel da vat, da ma soñj e vije mat krouiñ ur gevredigezh,

A vije o labourat war tout ar pezh a zo pedagogel nemetken, ha c’hoant am bije da sevel un dra evel-se, evit lakat ar gelennerien da vezañ asambles, hag ivez da lakat anezho da vezañ e surentez asambles, peogwir aze e vezomp holl ; pep hini e-barzh ur skol,

Ar re a zo o-unan en ur skol a vint e disurentez, hag ar re-mañ o deus da vezañ bodet, evit gwelout eo reizh ar pezh a vez graet ganeomp, eo mat evit ar vugale, eo mat, da ma soñj evit ar gevredigezh, ha gwelout penaos a c’hellomp gwellaat an traoù,

Ha nompas bezañ gwelet e-giz tud torr-penn, a zo torr-e-revr an holl, pe, tud lakaet diaez, peogwir ne zeuont ket a-benn da ober ar pezh a fell dezho, met, lakaat an dud da vezañ e surentez, er Skol-Veur e Brest ‘teus komañset ivez da stummañ,

Kelennerien pe mistri-skol, war an divyezhegezh hag an div yezh ivez, an dra-se en deus komañset en un doare drol, er penn-kentañ… ma c’halljes kontet deomp just a-walc’h, penaos en deus komañset, marteze ; fall a-walc’h, ha mont a reas war-raok, koulskoude, en un doare sebezus, kement-se a oa e fin… en distro-skol 2022,

Neuze, n’am boa ket echuet gant an dezenn c’hoazh, me oa tad dibaoe teir sizhun, o echuiñ gant ma c’hoñje tad ha tout, hag en me gavet am eus gant ur stummadur nevez a zo anvet PPPE, Parcours Préparatoire au Professorat des Écoles, a zo bet en UBO hag el liseoù an Iroise e Brest,

Evit krogiñ gant stummañ danvez skolaerien just goude ar BAC, da lâret eo tud yaouank ; seitek, tri c’hwec’h vloaz, o deus c’hoant dija donet da vezañ skolaerien divyezhek, ha ni a zo o prepariñ anezho ma fell dit, evit mont d’ar Master MEF da heul, hag evit mont da skolaer divyezhek da c’houde,

Hag aze, e welan… ur gudenn a zo bet er Parcours Sup. aze, en em gavet on dirazo evit ur gentel brezhoneg, ar re-mañ a soñje dezho mont da vestr skol divyezhek ! beñ, pas kement-se ! aze, gwelet em eus anezho dirazon : pemp den warn-ugent,

Ha gwelet a rin e oa un dra a yae a-dreuz, hag unan anezho an deus savet ar biz, « ya, te, lâr din ! ah, mais, pourquoi on va apprendre une langue morte exactement ? » aze en on chomet boud ; « hopala ! » hag un all da lâret :

« ah mais on ne ferait pas mieux de faire du bilingue français-anglais ? » hag aze em eus soñjet : « boñ, un dra a zo bet a-dreuz, ne ouzon ket petra eo ? » aze, dibaoe pemp bloaz, e oan o labourat, ma-unan er ger war ; penaos reiñ ster d’ar fed deskiñ,

Pe kelenn, pe komz brezhoneg… soñjet em eus : boñ, deomp dezhi, hag a-benn ar fin am eus komprenet : e-barzh Parcours Sup. e oa bet skrivet : Parcours Préparatoire au Professorat des Écoles, option enseignement bilingue breton, hag an holl o doa soñjet e oa just un option,

Neuze n’o dije ket choazet an option-se, hag a-benn ar fin ne oa ket kement-se un option, met ret e oa, ha komzet hon eus kalz… a-wechoù eo mat rediañ an dud a-benn ar fin, beñ, selaoù, selaoù, peogwir hon eus komzet kalz, hon eus labouret war skeudenn o doa deus ar yezh,

Desket em eus brezhoneg dezho, hag unan a lâre : « ale, Amy penaos a lârez : chose ? tra – ha penaos e vez lâret : des choses ? traoù – ha penaos e vez lâret : de bonnes choses ? traoù mad ; traoù mad ! traoù mad ? »

Hag a-benn ar fin o deus gwelet aze ez ’zo, tud deus Breizh Izel, tud deus Penn-ar-Bed, kazi holl, o deus komprenet e oa brezhoneg tro-dro dezho, hag aze am eus gwelet daou lagad an dud yaouank-se o tigoriñ war ar bed, e-giz ma vije bet ridoioù o tigoriñ evel-se,

Hag a-benn ar fin ez omp degouezhet en eil bloavezh bremañ, bez ’zo ; diwar ar 25 a oa e penn-kentañ 22 anezho o deus kendalc’het, da lâret ; tri a zo… war an tri-se bez ’zo unan a zo aet kuit diouzhtu, unan all en deus paouezet evit d’ober ur vicher all,

Hag un all a zo o paouezet e fin ar bloavezh skol, gortoz, gortoz, din-me da gompren mat ar pezh a gontez deomp ; ar Skol-Veur an deus digoret un hentenn nevez neuze : kelenner e meur a yezh pe divyezhek da nebeutañ, ha nann, brezhoneg… brezhoneg ya, brezhoneg galleg – ya !

Ar re-mañ n’en doa ket komprenet mat ; dre Parcours Sup. e oa brezhoneg-galleg, chomet int ha komañset o deus da zeskiñ brezhoneg a-benn neuze, neuze hon eus kroget ar bloaz paset, ar bloaz-mañ o deus kentelioù brezhoneg c’hoazh, met ivez kentelioù e brezhoneg, ha trest holl, dibaoe vakañsoù an Holl Sent aze,

Emaint un hanter devezh er sizhun e staj e-barzh klasoù all, met n’eo ket tra-walc’h ur bloavezh evit deskiñ brezhoneg – nann ! evit bezañ gouest da vont e brezhoneg goude-se e-barzh, ur c’hlas gant bugale ! aze emaomp gant ur stummadur a bado pemp bloaz, n’int ket da vont da vezañ skolaerien diouzhtu,

Met ar pezh a zo ; o deus kroget dija, degemeret gant skolaerien er c’hlasoù un hanter devezh, hag ar sizhun paset, unan en deus lâret din… a-wechoù e vez graet komzoù en brezhoneg, a-wechoù e vez graet e galleg, hag aze e oa e galleg ha hi he deus lâret din :

Beñ voilà, je faisais classe en breton, ben, je parlais breton, comme si c’était naturel, hag aze em eus soñjet, waou ! daw ! unan all en deus lâret… aze am boa… met, n’eo ket me en deus graet klas an deiz all met aze oa, met re ma c’heneilez, ha me ‘oa bamet dirazi,

Ken brav a oa anezhi oc’h ober skol e brezhoneg, gortoz aze emaout o kontet deomp ; a-benn ar fin, betek-henn, evit stummañ kelennerien gouest e brezhoneg, pe e vije goulennet ganto mont da Stummdi, da Roudour, a-fin, ur stummadur dibaouez ; c’hwec’h miz, nav miz e brezhoneg,

Peotramant tud o deus desket brezhoneg a vihanik, pe en ur skol ma vijent e Diwan pe Divyezhek ha tout, met ne oa ket deus an hent-se, gant tud ha ne ouient ket brezhoneg, er bloavezh kentañ er Skol-Veur, hag a vo gouest goude, bloaz, daou vloaz da vont e brezhoneg da vat,

Goude pemp bloaz, skolaerien goude pemp bloaz, ya, met aze komz a rez deomp memes tra deus, tud a zo aet d’ober stajoù, da welet skolioù, …a zo war an hent ha gouest da… ha fier-ruz da vezañ war an hent, evit tud ne re ket foutr deus ar brezhoneg war-raok,

Neuze, aze, emaomp o sevel an traoù, da lâret eo ni hon eus laket ar pal ; e fin an trede bloavezh e vije ul live B2 ganto, B2 a zo ul live European evit ar yezhoù, ha petra dalv B2 ; an den zo gouest da zistripañ un tammig e brezhoneg pe ?

B1 a dalv ; bezañ emren, da lâret eo, ma vije bet laket unan en ur vro bennak, e lec’h e vez komzet ur yezh bennak eñ a zeuio a-benn d’en em ziluziañ, B2 a dalv un tammig gwelloc’h, C1 a zo… C2 ma ’peus c’hoant, a zo evit unan a zo brezhoneger a-vihanik,

Din-me evit bezañ ur skolaer divyezhek dereat, ho peus ezhomm da vezañ C1, da lâret eo B2 a zo just en tammig izeloc’h, da lâret eo unan a zo gouest da gomz deus ur bern traoù e brezhoneg, ha n’eo ket difazi, met war an hent mat evit an dra-se,

Ha da c’houde e chom Master 1, Master 2, en INSPE evit mont pelloc’h gant ar brezhoneg, evit poent n’omp sur e kasimp an holl d’al live B2, me a zo kazi sur bremañ e kasimp an holl d’al live B1 e fin ar stummadur,

Hag evit lâret ar wirionez, nozvezhioù ‘zo ne gouskan ket kalz, peogwir emaon o soñjal en dra-se : penaos e c’hellan ober… aze, hon eus ar chañs da vezañ sikouret kalz gant ar rannvro ; moaien a zo deomp da lakat anezho d’ober stajoù ur sizhunvezh, gant Stummdi, teir gwech ar bloaz,

Bez ’zo ar stajoù er c’hlasoù ; bez ’zo kentelioù el liseoù e lec’h a zo brezhoneg ; bez ’zo kentelioù brezhoneg ganeomp er Skol-Veur ; kentelioù pedagogiezh e brezhoneg… neuze, memes tra, an hanter deus an implij-amzer a zo e brezhoneg, neuze emaomp o sevel an traoù hag…

Aze hon eus kroget da gaout un tammig a esperañs, a yafe war an tu mat, evit kalzig anezho, met ar pal… n’am eus ket c’hoant da lâret met an dra-se a zo sañsupl… ma vije moaien diwar pemp den warn-ugent da gaout, ur pemzek bennak a yafe da vezañ skolaerien divyezhek,

E vije dreist koa ! evit poent, hon eus tregont plas er c’honkour bep bloaz, hag er bloaz-mañ a zo bet degemeret un eizh bennak, da lâret eo hon eus plasoù, lâret e vez… er gevrat etre ar stad hag ar rannvro e vez lâret :

An hanter deus ar postoù a vo evit ar c’helenn divyezhek, met, dija ma n’omp ket gouest da gaout tregont, an hanter deus ar postoù, n’omp ket gouest da dizhout an dra-se, neuze… me da ma soñj e teuimp a-benn da gaout ur pemzek bennak gant ar re-se,

Marteze e aimp betek un ugent war-lercʼh gant ar re a zo a-nevez emgavet, peogwir, abalamour e oa bet laket war Parours Sup. e oa ; skolaerien divyezhek brezhoneg-galleg hag an holl a vo… ha sklaer an traoù ! hag an holl a ouio hag, cheñch a ra traoùigoù,

Ne chañch ket tout met chañch a ra traoùigoù memes tra, e pe seurt doare, dont a ra tud hag a oar brezhoneg dija ? beñ, an dra-se n’eo ket aez peogwir, a-benn ar fin, evidomp-ni ar pal a vije : an hanter deus ar studierien-se, a vije brezhonegerien dija,

A vije bet gant un hentenn brezhoneg pe : Diwan pe ar skolioù katolik pe ar skolioù publik, betek ar BAC, hag e vije kendalc’het evel-se, ha neuze, mont a reomp da welet al liseoù evit ober bruderezh, me zo bet el lise Diwan Karaez, e-barzh Brizeux e Kemper,

An all a yelo da welet liseoù deus an hanter-noz, hag ar bloaz-mañ e omp deuet a-benn da zisachañ unan, diwar pemp warn-ugent, neuze marteze a vo tri er bloaz a zeu ? ha piv a oar marteze e vo muioc’h mui ? met ar pezh a zo…

N’eus ket kalz a dud a ya betek al lise e brezhoneg, hag, lakomp e vije, ne ouzan ket ; ur c’hant bennak, ne ouzan ket, lâr a ran an dra-se… lakomp daou c’hant, beñ, ma vefe daou dre gant deus an dud a yafe d’ar vicher skolaer marteze,

An dra-se a rafe ur pevar bennak, neuze e vo ket goulennet gant tout ar re yaouank a oar brezhoneg, da vont war ar micher mestr skol, an dra-se n’eo ket posupl, neuze, forzh penaos ne oa ket kalz deus an tu-se, met, klak a rimp kaout muioc’h memes tra.

Aze emaout o stummañ gant doareoù nevez, a-benn ar fin, ar re a vo kelennerien, mistri skol, e fin ar bloazioù daou vil ugent, pe er bloavezhioù daou vil tregont kentoc’h, pe seurt diforzh a zo, a-benn ar fin, etre ar re-mañ, hag ar pezh ‘teus-te anavet a-raok,

Ar bloazioù daou-vil : n’eo ket mui ar memes bed ? n’eo ket mui ar memes bugale ? n’eo ket mui ar memes spered ? n’eus ket ar memes plas gant ar brezhoneg ? Penaos e welez an traoù un tammig ? Humf ? ar bed a cheñch…

Ur bern traoù diheñvel a zo, met memes tra, ur bern traoù a chom memes tra ! me a zo bet mestr skol… Pemp bloaz ‘zo e oan mestr skol c’hoazh, da lâret eo, anavezout a ran madig a-walc’h memes tra bed ar skolaerien,

Me a zo en darempred gant kalzig a skolaerien a gont din, ar pezh a c’hoarvez, forzh penaos ne vo ket… ar stummadur war an divyezhegezh a lâran, ne vo ket gwashoc’h eget… a-fin ar pezh am boa graet me ne oa ket re fall, ar bloavezhioù war-lercʼh a oa treutaet an traoù da vat,

Met ar re-se o doa klevet kaoz deus an divyezhegezh e-pad pemp bloaz, soñj ‘ta, emaint o vont da zigouezhet e-barzh ur c’hlas, ha ne vo ket un dra… lakomp unan anezho a zo bremañ skolaer unyezhek, hag en deus c’hoant d’ober ur stummadur, war ar brezhoneg evit mont da vezañ skolaer divyezhek,

Ober a ra ur stummadur, e-pad nav miz aze, ha da c’houde en em gav er skol, n’eus ket bet tamm kentel ebet war ; petra eo kelenn en div yezh, ni, hon re a vo met a vo : arbennik war an dra-se, klazig, forzhig,

Hag, neuze, emichañs, e vo tud o vont da grouiñ… tud gant ur sevenadur solut, en o aez peogwir, o devo klevet komz deus an dra-se, e-pad pell gant tud disheñvel cheñch a raio an dud, me oa o komz tuchantik deus istorioù surentez, penaos e c’heller kelenn e surentez, en ur yezh,

Marteze e lec’h mazout un tammig laket diaez, hag an divyezhegezh ; ‘peus klevet komz deus an dra-se, met n’eo ket… peogwir emaout tad pe mamm ur bugel div yezhek, met… pe marteze ‘peus komzet gant keneiled, met n’out ket bet stummet e-pad bloavezhioù war an dra-se,

Da ma soñj hon eus aze tud yaouank mennet, ar re a zigouezho betek penn, peogwir, marteze, e chomo pemp anezho er fin, n’ouzon ket ? met ar re-se a vo solut, war ar pezh… evit ar yezh ez eus ur gudenn peogwir, ar bed a zo e-giz m’emañ, ni a zo…

Hag ar re-se ivez ; « sinon ça restera la langue de l’école », evito eo ar memes tra ; int o deus kentelioù brezhoneg er Skol-Veur, met unan deus an difiadennoù hon eus ni aze a zo : lakat anezho dont da vezañ brezhonegerien,

Da lâret eo mont e-maez deus ar strollad hon eus er Skol-Veur, mont da ober anaoudegezh gant brezhonegerien all, ha n’eo ken aez an dra-se, emaomp o prederiañ kalzig war an dra-se, dec’h… en trede vloaz e omp sañset d’ober beajoù, ha dec’h am eus komzet ganto deus ar beajoù en hor soñjal ;

Lakat anezho da vont e Korsika, e kêr Korte… – cheñch a raio deus Bro-Gembre ! soñjal a reomp kas anezho ivez e Bro-Gembre, met boñ, kav a ran Korsika dedennus, peogwir… lâret em eus dezho… en galleg em boa komzet deus an dra-se dec’h, a vije dezho da vezañ Bretoned,

Hag aze evit tud yaouank n’o deus ket tamm liamm ebet, na gant an dañs na gant ar c’han, en em gavout e-barzh Korte gwelet e-giz ar vretoned, penaos emaint o vont da vevañ an dra-se ? hag aze em eus gwelet ur cheñchamant eno,

Int da soñjal ; « met petra a anavezan war ma sevenadur-me ? » ha kavet em eus dreist ! peogwir aze eo… just kas anezho da g/Korte… peogwir, em eus-me bevet an dra-se, me a zo aet en un davarn unan bennek da lâret din : « t’es qui toi ?

Tu parles breton ? – ouai ! – bon ok. » neuze, n’eo ket netra en em gavout du-hont, ul lec’h eo, ma vez un identelezh kreñv a-walc’h, hag en em gavout-te, gant da identelezh petra… aze eo just ar c’houlz mat-tre dezho evit d’ober ur bilañs war :

« petra on gouest da lâret war ma sevenadur din-me a-benn ar fin ? » neuze, ur bern traoù a zo en em lakat e plas, hag emaomp o vont da lakat anezho, da vont en darempred gant brezhonegerien all, dre ar skolioù hag all met an diaesañ a vo da lakat anezho da…

Da rouedadiñ e brezhoneg, ar pezh eo ket ken anat aze met, emaomp war an taol, da welet penaos e troio an dra-se… Ha just vit echuiñ peogwir emaomp o tostat deus fin an abadenn-mañ, distreiñ a ran war ar goulenn em eus savet tuchantik memes tra,

Ar mestr skol e brezhoneg e daou vil tregont, pe seurt diforzh a vo gant unan a oa e naonek kant dek ha pevar-ugent ? beñ, ar re gozh… e daou-vil tregont ne vo ket mui kalz deus… komz a ran deus ar re a zo o tont just a-walc’h,

Deus ar re a zo o tont ! – peseurt diforzh, en doare da welet ar vicher, en doare da welet ar brezhoneg, ha bezañ en ur c’hlas, marteze e vo aesoc’h ? ya, da ma soñj e vo aesoc’h peogwir, e vimp aet war-raok a-fed politikerezh,

Hag e vo marteze muioc’h a c’hallout war ar c’helenn divyezhek, hag a vo muioc’h a argant evit tout an traoù-se, ha ne vanko ket mui kement a skolaerien, ha marteze e vo aesoc’h bezañ erlecʼhiet pa fello dit d’ober ur stummadur, marteze, e vo ur stummadur dibaoe a vo kreñvoc’h, peogwir e vimp solutoc’h,

E vo muioc’h a dud evit stummañ ar gelennerien, bez ’vo klaskerien o labourat evit gwelet penaos gwellat an traoù, me, labourat a ran war an hent-se da lâret eo : em eus c’hoant e teufe an traoù a vezañ evel-se, da c’houde n’ouzon ket penaos e vo, penaos e vo e 2030 ?

Traoù ‘zo ‘vo cheñchet, ar bed ‘vo cheñchet, met, memes tra, emaint o vont ivez, da vevañ e-barzh ur bed e lec’h ma vo, skeudenn ar brezhoneg pozitiveloc’h, marteze eget ar pezh a zo bet ? marteze emaint o vont da vevañ e-barzh ur bed e lec’h ma vo, klasoù divyezhek ; galleg-saozneg,

Ha neuze e yelo tout ar vugale d’ar c’hlasoù-se, ha ne vo den ebet mui e-barzh klasoù div yezhek brezhoneg, ne ouzon ket, aze a zo ur bern goulennoù a zo dirazon, hag… fiziañs em eus… a-fin… me a zo bet sot gant ma micher a-viskoazh,

Bevet em eus pemzek vloaz evel mestr skol hag a zo bet ur blijadur, gant bugale pa welan anezho bremañ… Emaomp ur familh koa… kavout ar chañs da welet bugale e-pad tri bloaz aze da… da vevañ ganto da welet anezho o vrasaat aze, hag…

Ur sapre micher eo ! ur sapre micher gant ur bern gwaskoù torr-penn, emichañs e teuimp a-benn da skarzhañ ar gwaskoù-se, evit chom gant ar pezh a zo plijus eo ; sikour ar vugale da vont war ar vrasaat, da vezañ emrenoc’h, da vezañ… hag ma c’hell ar vugale-se ;

Komz ur yezh a zo liammet gant ar vro evel-se, marteze e vo aesoc’h d’ar re-se… beñ, ne ouzon ket ? Aesoc’h dezho evit, marteze foetañ bro, marteze chom amañ… marteze emaint o vont da vezañ en o aes gant ar sevenadur, ne vo ket ar santimant ; un toull koa, ma fell dit,

Ne vint ket gant ar santimant ; « n’em eus ket ! » ha koulskoude… n’on ket gouest da gompren an anvioù lec’h, n’on ket gouest da gompren anvioù an dud, aze, da’m soñj emaomp war un dra hag a zo prizius, hag e vo aesoc’h-aesañ ma vez roet deomp,

Ar binvioù evit mont war-raok gant an traoù-se…